10 loại búp bê Nhật Bản hấp dẫn nhất

Bài  này dành tặng riêng cho người có trái tim hòa nhịp với tớ, cụ thể hơn là có cùng ước muốn tạo nên một phòng trưng bày búp bê và các nhân vật khác trong chính ngôi nhà mơ ước của mình.

Lý do tập trung vào Nhật Bản vì Nhật Bản là đất nước có nền văn hóa thể hiện vào thế giới búp bê rõ rệt nhất. Không biết là số lượng búp bê của Nhật có so sánh với số lượng búp bê Barbie sản xuất ra hàng năm hay không, nhưng theo tớ thì giá trị của nó lớn hơn rất nhiều lần, không chỉ trong phạm vi đất nước mặt trời mọc mà còn lan cả ra bên ngoài. Vậy tụi mình hãy cùng xem qua 10 loại búp bê này nhé!

1 – Búp bê Hina Matsuri

Nhắc đến búp bê Nhật Bản, người ta thường nghĩ ngay đến loại búp bê này. Đây cũng là loại búp bê quen thuộc với người Việt Nam nhất vì nó đã được mang sang triển lãm nhiều lần.

Búp bê Hina Matsuri được dùng trong Ngày của các bé gái, ngày 3/3 hàng năm. Phong tục này có từ thời Edo. Người ta tin rằng những con búp bê có quyền kiểm soát những linh hồn xấu xa nên sẽ bảo vệ cho chủ nhân búp bê. Ngày nay, Hina Matsuri trở thành dịp cho cả gia đình tập hợp cùng ra ngoài và tận hưởng khí trời khi mùa xuân mới sắp về. Đây cũng là ngày cầu phúc, may mắn và sức khoẻ đến với các bé gái trong gia đình.

Theo truyền thống, một bộ búp bê đầy đủ nhất gồm 15 búp bê và được trang trí trên một kệ 7 tầng được phủ thảm đỏ:

  • Tầng trên cùng là Vua và Hoàng Hậu (Dairibina). Nhìn chính diện thì Vua được đặt bên trái và Hoàng hậu được đặt bên phải. Sau lưng Vua và Hoàng hậu là một bức bình phong gọi là Byobu. Ở hai bên là 2 cây đèn đứng gọi là Bonbori, thường có hoa văn là hoa anh đào. Trước mặt Vua và Hoàng hậu là Sanpokazari (hai bình hoa được cắm nhánh hoa đào) và Hishidai (hai bệ đựng Omochi, món ăn truyền thống của Nhật, gần giống như bánh dày của Việt Nam, gọi là Hishi-mochi; Hishi-mochi trên Hishidai có hình dạng như viên kim cương & có màu sắc tươi sáng khác nhau tượng trưng cho sắc màu mùa xuân).
  • Tầng thứ 2 gồm 3 búp bê, là 3 cung nữ hầu rượu sake (Sannin-kanjo). Người ở giữa ngồi, còn 2 người ở hai bên đứng. Ở giữa 3 người này là 2 Takatsuki, loại bàn đứng được đặt Omochi hình tròn (Maru-mochi), 2 tầng trắng và hồng.
  • Tầng thứ 3 gồm 5 búp bê (Gonin-bayashi). Đây là 5 nhạc công nam: 3 người chơi trống, 1 người thổi sáo và người cầm quạt là ca sĩ.
  • Tầng thứ 4 là 2 búp bê Đại thần (Zuijin). Nếu nhìn trực diện thì bên phải là Đại thần già và bên trái là Đại thần trẻ.
  • Tầng thứ 5 gồm 3 búp bê (Sannin-jichou) là hộ vệ cho Vua và Hoàng hậu khi ra ngoài. Phía hai bên được trang trí bằng một chậu hoa đào và một chậu quất.
  • Hai tầng dưới cùng dùng để trang trí nhiều vật dụng khác nhau.

Image

2 – Búp bê Kokeshi

Cũng có từ thời Edo, búp bê Kokesho là sản phẩm nổi tiếng của vùng Tohoku, đông bắc Nhật Bản, nơi có nhiều suối nước nóng và khu nghỉ dưỡng. Kokeshi là hình các bé gái có đầu tròn tương đối to và thân hình trụ. Nét mặt được họa bằng những đường nét đơn giản. Trên thân búp bê được phủ một lớp sáp mỏng. Họa tiết trên thân cũng đơn giản như hoa lá cỏ cây với những gam màu cơ bản như đen, đỏ, vàng và tím. Điểm hết sức độc đáo ở những con búp bê này là chúng không hề có chân tay.

Do được các nghệ sỹ gọt và vẽ hoàn toàn bằng tay nên không con nào giống con nào và tất cả đều là con duy nhất. Búp bê Kokeshi truyền thống mang nhiều ý nghĩa về văn hóa tâm linh độc đáo của địa phương, là biểu tượng cho sự an lành. Họ tin rằng những đứa trẻ chơi với những con búp bê này sẽ được trời che chở và khỏe mạnh. Họ cũng tin tưởng búp bê Kokeshi hứa hẹn sẽ mang đến một vụ mùa bội thu.

Kokeshi được làm chủ yếu từ gỗ cây muzuki (cây nước) do thớ gỗ loài cây mềm mại hơn. Tuy nhiên, loại gỗ được ưu chuộng nhất là gỗ cây anh đào vì có gam màu sẫm truyền thống. Ngoài ra, gỗ của loài cây phong Nhật Bản cũng được sử dụng để làm búp bê Kokeshi cả truyền thống và hiện đại. Loại gỗ này được để ngoài trời từ 1 đến 5 năm trước khi đưa vào chế tác.

Image

3 – Búp bê Musha

Đây là loại búp bê hình chiến binh thường được làm với cùng chất liệu với búp bê hina, nhưng cấu trúc phức tạp hơn bởi vì búp bê được đặt ngồi trên ghế, đứng hay đang cưỡi ngựa. Búp bê Musha đại diện cho một nhân vật nào đó trong lịch sử như các vị hoàng đế từng cầm quân ra trận, những vị tướng lĩnh nổi tiếng trong lịch sử, những nhân vật truyền thuyết bảo vệ cho người dân Nhật Bản.

Image

4 – Búp bê Daruma

Là búp bê hình chỏm cầu với thân đỏ và mặt trắng, mắt không có con ngươi. Chúng tượng trưng cho Bodhiharma, người Đông Ấn đã tìm ra Đạo Thiền khoảng 1500 năm về trước. Búp bê Daruma được cho rằng đem lại may mắn, giàu sang và thành công. Thường thì búp bê daruma không có mắt. Một mắt thì nhắm lại như thể đang nguyện ước, một mắt mở ra khi lời nguyện ước trở thành hiện thực. Những lời nguyện ước ấy có thể kéo dài từ năm này sang năm khác nhưng người Nhật thường thực hiện nó vào ngày đầu năm mới.

Image

5 – Búp bê Gosho

Là biểu tượng của những em bé mũm mĩm, đáng yêu ở dạng đơn giản, thường là các em bé ở trần. Búp bê được chạm trổ từ gỗ cây liễu và được trang trí với những mảnh trang phục nhỏ. “Gosho” trong tiếng Nhật còn có nghĩa là “hoàng cung” hay “cung điện” nên búp bê Gosho thường được xem như một món quà tặng quý ở Nhật.

Image

6 – Búp bê Teru Teru Bozu

Là loại búp bê làm bằng giấy hoặc vải trắng. Được xem như loại bùa có khả năng mang lại thời tiết tốt và làm cho trời mưa tạnh. Trẻ em Nhật làm Teru Teru Bozu bằng khăn giấy hoặc vải bông và treo chúng lên của sổ để cầu một ngày nắng tốt, thường là trước buổi cắm trại. Nếu treo ngược xuống thì nó có nghĩa là cầu mưa.

Image

7 – Búp bê Okiagari Koboshi

Là loại búp bê béo tròn được làm từ giấy bồi, có từ thế kỉ 14. Nó là vật mang lại may mắn, là biểu tượng của sự kiên trì bền gắn và khả năng hồi phục.

Image

8 – Búp bê Kimekomi

Búp bê gỗ Kimekomi là hình ảnh của những thiếu nữ Nhật thời xưa, dịu dàng, e ấp trong bộ kimono truyền thống và vẻ đẹp cổ điển với mái tóc đen huyền, khuôn mặt tròn, bầu bĩnh (theo người Nhật, khuôn mặt tròn là khuôn mặt phúc hậu). Trên thân búp bê có những đường xẻ rãnh để mép vải quần áo của búp bê có thể giấu vào đó.

Image

9 – Búp bê Shikishi Ningyo

Búp bê này làm từ các tấm bìa màu, trông nó giống với búp bê kẹp sách nhưng được gấp rất cầu kỳ và khá dày. Đây là loại búp bê được lai giữa búp bê Anesama Ningyo (loại búp bê được chế tác cầu kỳ với tóc giả, trang phục bằng giấy bản, nhưng không được vẽ mặt) và búp bê Shiori Ningyo (loại búp bê nhỏ, mỏng, dẹt, để làm thanh đánh dấu trang sách).

Image

10 – Búp bê Hakata

Cuối cùng là loại búp bê mà theo tớ đánh giá là có giá thành mắc nhất và tinh xảo nhất đất nước Nhật Bản.

Biểu tượng của “thành phố rơi vào quên lãng” (thành phố Fukuoka ngày nay được sát nhập từ thành phố Fukuoka và Hakata vào năm 1889), búp bê Hakata là nhân vật chính trong lễ hội “Hakata Gion Yamasaka” vào tháng 7 hàng năm.

Loại búp bê làm từ sứ không tráng men này còn gọi là ningyo, ra đời từ khoảng thế kỷ 17 khi các daimyo (chúa đất) hỗ trợ cho những thợ thủ công địa phương. Việc đầu tiên là phải khắc nên hình dáng của nhân vật từ đất, sử dụng dao và bay. Phần bên trong được làm rỗng để con búp bê nhẹ hơn. Phần khắc thô này sẽ được phơi 10 ngày sau đó nung khoảng 8 tiếng ở nhiệt độ 900 độ C. Cuối cùng, những màu sắc làm từ nguyên liệu thực vật được sử dụng để tô lên bức tượng.

Những con búp bê Hakata nổi tiếng với vẻ thanh lịch, chau chuốt từng công đoạn. Một số con được sản xuất đại trà nhưng nhiều con khác chỉ làm đơn chiếc và rất độc. Hầu hết búp bê đều lấy cảm hứng từ một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử. Chủ đề yêu thích của các nghệ nhân là: bijin: các cô gái đẹp, diễn viên kịch kabuki, nhân vật kịch noh, nhân vật tôn giáo, sumo, samurai và trẻ con.

Image

DVD (sưu tầm và tổng hợp)

Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 21 tháng 2 năm 2014